VIII NIEDZIELA ZWYKŁA

Ojcowie Kościoła na VIII Niedzielę Zwykłą - lustro serca

Czytania na tę niedzielę wprowadzają nas w głęboką refleksję nad czystością serca i wewnętrzną spójnością naszych myśli, słów i czynów. Mądrość Syracha (Syr 27, 4-7) mówi o sercu człowieka jako o źródle, które ujawnia swoją jakość w mowie: „Jak o uprawie drzewa świadczy jego owoc, tak mowa o zamyśle serca człowieka.”. Jest to zgodne z nowotestamentową koncepcją wzywającą naśladowców Chrystusa do głębokiego nawrócenia w tych przestrzeniach, które są źródłem grzechu w naszym życiu.

Księga Syracydesa – serce mądre i serce głupie

W języku hebrajskim i greckim „serce” (hbr. לֵב , leb; gr. καρδία, kardia) oznacza nie tylko siedlisko uczuć, ale także rozumu, woli i sumienia. To skarbiec, w którym gromadzą się nasze najgłębsze pragnienia i decyzje. W Księdze Syracha serce jest centralnym symbolem, odzwierciedlającym stan duchowy i moralny człowieka. Jego kondycja wpływa na postępowanie, mądrość oraz relację z Bogiem. Może być to serce mędrca: rozeznające (Syr 6, 37), umocnione (Syr 22, 16), spokojne (Syr 2,2) i radosne (Syr 30, 22) albo też serce głupca: tchórzliwe (Syr 2,12), zniechęcone (Syr 2,13), przewrotne (Syr 36, 20) i twarde (Syr 3, 26). Wypowiedziane słowa są dla Syracha swoistym „lustrem” serca — pokazują jego prawdziwy stan. Człowiek mądry milczy lub mówi z rozwagą i głębią, bo jego serce jest blisko Boga. Człowiek głupi mówi pochopnie, ujawniając pustkę i chaos swojego wnętrza.

Czerpać z dobrego skarbca

Św. Cyryl Jerozolimski komentuje powyższą prawdę, mówiąc: „Cnotliwy człowiek mówi to, co jest zgodne z jego charakterem, podczas gdy ten, kto jest niegodziwy, wypluwa swoją tajoną nieczystość.” Jest to echo słów Jezusa z Ewangelii według św. Łukasza (Łk 6, 39-45): „Dobry człowiek z dobrego skarbca swego serca wydobywa dobro, a zły człowiek ze złego skarbca wydobywa zło. Bo z obfitości serca mówią jego usta”. W greckim oryginale słowo „skarb” to θησαυρός (thēsauros) – oznaczające coś, co gromadzimy i przechowujemy z myślą o przyszłości. To, co skrywamy w naszym sercu, prędzej czy później zostanie ujawnione – jeśli nie w naszych słowach i czynach, to ostatecznie w chwili naszej śmierci.

Serce w śmierci

W tym kontekście słowa św. Pawła z Pierwszego Listu do Koryntian (1 Kor 15, 54b-58) nabierają szczególnego znaczenia. Zwycięstwo nad grzechem i śmiercią, osiągnięte przez Chrystusa, staje się dla nas wezwaniem do wytrwałości i czystości serca, do wewnętrznego zaangażowania i troski o jedność myśli, słów i czynów, które „nie pozostaje daremne w Panu”. Greckie κενός (kenos) jest używane do opisania czegoś, co jest puste lub nieważne, często w sensie metaforycznym. Może odnosić się do działań, słów lub przekonań, które nie mają treści, celu ani prawdy. Odkąd Bóg „ogołocił samego siebie” (Flp 2, 7: dosł. opróżnił, uczynił pustym, nieważnym - gr.ἐκένωσεν), każdy trud, każde ogołacające nas cierpienie, może być pełne Chrystusa. Śmierć również, w swojej ogałacającej mocy, może stać się „śmiercią w Panu” (por. Ap 14,13) dla tego, kto przyjmie zbawienie.  

Niech te teksty prowadzą nas do refleksji nad tym, co gromadzimy w naszych sercach. Czy nasz „thēsauros” jest pełen dobra, miłości i prawdy, czy też skrywamy w nim rzeczy, które z czasem ujawnią się jako obłuda i brak spójności? Miernikiem naszej autentyczności i wierności Chrystusowi będzie nasza śmierć, która odsłoni skarbiec naszego serca. Dlatego już teraz prośmy Boga o dar przemiany wewnętrznej, by nasze myśli, słowa i czyny były na wzór Chrystusa i prowadziły nas do życia wiecznego.

Materiały do refleksji

A może warto dziś zatrzymać się i zajrzeć w głąb własnego serca? Księga Syracydesa wielokrotnie przypomina nam, że to, co nosimy w sercu, objawia się przez nasze słowa i czyny. „Po owocu poznaje się drzewo, tak słowo odsłania myśli serca człowieka” (Syr 27,6). Jakie myśli i pragnienia kryją się w twoim sercu? Czy twoje słowa świadczą o mądrości, dobroci i pokoju, czy może o pośpiechu i nieuporządkowaniu? Zapraszam cię do refleksji nad tymi fragmentami Księgi Syracydesa — niech pomogą ci usłyszeć, co naprawdę mówi twoje serce:

• Syr 1, 12: „Bojaźń Pańska zadowala serca, daje wesele, radość i długie życie.”
• Syr 1, 28: „Bądź posłuszny bojaźni Pana i nie przystępuj do Niego z sercem dwoistym!”
• Syr 1, 30: „Pan odkryje wszystkie twe tajniki i pośród zgromadzenia cię poniży, dlatego że nie zbliżyłeś się do bojaźni Pańskiej, a serce twe pełne jest zdrady.”
• Syr 2, 2: „Zachowaj spokój serca i bądź cierpliwy, a nie trać równowagi w czasie utrapienia!”
• Syr 2, 12: „Biada sercom tchórzliwym, rękom opuszczonym i grzesznikowi chodzącemu dwiema ścieżkami.”
• Syr 2,13: „Biada sercu zniechęconemu: ponieważ nie ma ufności, nie dozna opieki.”
• Syr 2, 17: „Którzy się Pana boją, przygotują swe serca,”
• Syr 3,26: „Serce twarde na końcu dozna klęski (…). Serce twarde obciąży się utrapieniami,” (καρδία σκληρά).
• Syr 3,29: „Serce rozumnego rozważa przypowieści” (καρδία συνετοῦ).
• Syr 4, 3: „Serca rozgniewanego w większy zamęt nie wprowadzaj”
• Syr 5, 2: „Nie daj się uwieść żądzom i sile, by iść za zachciankami swego serca”
• Syr 6, 37: „ On sam umocni twoje serce.”
• Syr 7, 27: „Z całego serca czcij swego ojca, a boleści rodzicielki nie zapominaj”
• Syr 8, 2: „Złoto bowiem zgubiło wielu i serca królów uwiodło.”
• Syr 8, 19: „Nie otwieraj swego serca każdemu człowiekowi, abyś nie usunął od siebie szczęścia.”
• Syr 10,12: „Początkiem pychy człowieka jest odstępstwo od Pana, gdy odstąpił sercem od swego Stworzyciela.”
• Syr 11, 30: „Jak złowiona kuropatwa w klatce, tak serce pysznego:”
• Syr 12, 16: „Nieprzyjaciel ma słodycz na swoich wargach, a w sercu zamyśla wtrącić cię do dołu;”
• Syr 13,25-26: „Serce człowieka odmienia jego oblicze, raz na dobro, to znów na zło.
  Wyrazem serca w pomyślności - twarz wesoła” (καρδία ἀνθρώπου).
• Syr 14, 20-21: „Szczęśliwy mąż, który się ćwiczy w mądrości i który się radzi swego rozumu, który rozważa drogi jej w swym sercu”
• Syr 16, 10: „Podobnie postąpił z sześciuset tysiącami pieszych, którzy zebrali się w twardości swego serca”
• Syr 16, 20: „Ale serce nie zastanawia się nad tym i któż uważa na Jego drogi?”
• Syr 16, 24: „Słuchaj mię, synu, zdobądź wiedzę i do słów moich przyłóż swe serce!”
• Syr 17, 6: „Dał im wolną wolę, język i oczy, uszy i serce zdolne do myślenia”
• Syr 17, 8: „Położył oko swoje w ich sercu, aby im pokazać wielkość swoich dzieł”
• Syr 21, 6: „kto Pana się boi, z serca się nawróci.”
• Syr 21, 17: „Usta roztropnego będą poszukiwane na zgromadzeniu, a mowy jego będą rozważane w sercu.”
• Syr 21,26: „Na ustach głupich jest ich serce, w sercu mądrych są ich usta.”
• Syr 22, 16: „tak serce umocnione dojrzałym zastanowieniem, gdy nadejdzie chwila, nie stchórzy.”
• Syr 22, 17: „Serce wsparte na mądrym myśleniu jest jak ozdoba z piasku na murze wygładzonym.”
• Syr 22, 18: „serce zalęknione przez niemądre myśli nie ostoi się wobec byle jakiego strachu.”
• Syr 22,19: „Kto urazi oko, wyciska łzy, kto urazi serce, odkrywa uczucie.”
• Syr 23, 2: „Któż zastosuje rózgi na moje myśli, a do serca mego - karność mądrości,”
• Syr 26, 4: „wtedy to serce bogatego czy ubogiego będzie zadowolone i oblicze jego wesołe w każdym czasie.”
• Syr 26, 5: „Serce moje ma się na baczności przed trzema rzeczami, a czwartej się obawiam: oszczerczych zarzutów w mieście, zbiegowiska pospólstwa i kłamliwych doniesień; te rzeczy są przykrzejsze od śmierci.”
• Syr 26, 6: „Zgryzotą serca i smutkiem jest kobieta zazdrosna o kobietę, a to jest bicz języka, co wszystkich dosięga”
• Syr 26, 28: „Dwie rzeczy zasmuciły moje serce, a trzecia wzbudza we mnie gniew: wojownik, któremu nędza odebrała siłę; mężowie roztropni, odrzuceni jako nic nie znaczący; człowiek, który od sprawiedliwości przechodzi do grzechu, Pan przeznacza go pod miecz.”
• Syr 27, 6: „Hodowlę drzewa poznaje się po jego owocach, podobnie serce człowieka - po rozumnym słowie.”
• Syr 29, 16: „Grzesznik za nic sobie ma dobrodziejstwa poręczyciela i bez wdzięczności w sercu odtrąca swego wybawcę.”
• Syr 30, 16: „Nie ma większego bogactwa nad zdrowie ciała i nie ma zadowolenia nad radość serca.”
• Syr 30,22: „Radość serca – to życie człowieka” (χαρὰ καρδίας).
• Syr 30, 23: „Wytłumacz sobie samemu, pociesz swoje serce, i oddal długotrwały smutek od siebie; bo smutek zgubił wielu”
• Syr 30, 25: „Gdy serce pogodne - dobry apetyt, zatroszczy się ono o pokarmy.”
• Syr 31, 26: „Jak w kuźni próbuje się twardość stali zanurzając ją w wodzie, tak wino doświadcza przez bójkę serca zuchwalców.”
• Syr 31, 28: „Zadowolenie serca i radość duszy daje wino pite w swoim czasie i z umiarkowaniem.”
• Syr 36, 19: „Jak podniebienie rozróżni pokarm z dziczyzny, tak serce mądre - mowy kłamliwe.”
• Syr 36, 20: „Serce przewrotne wyrządza przykrości,”
• Syr 37, 13: „Następnie trzymaj się rady twego serca”
• Syr 37,17: „Korzeniem zamierzeń jest serce,” (καρδία ἀρχὴ παντὸς ἔργου).
• Syr 38, 10: „Usuń przewrotność - wyprostuj ręce i oczyść serce z wszelkiego grzechu!”
• Syr 38, 18: „Ze smutku bowiem śmierć następuje: smutek serca łamie siłę”
• Syr 38, 19: „Tylko do chwili pogrzebu niechaj trwa smutek, bo życie udręczone - przekleństwem dla serca.”
• Syr 38, 20: „Nie oddawaj smutkowi swego serca, odsuń go, pomnąc na swój koniec.”
• Syr 39, 35: „A teraz ustami i z całego serca śpiewajcie i wychwalajcie imię Pana!”
• Syr 40, 2: „Przedmiotem ich rozmyślań i obawą serca jest myśl o tym, co ich czeka, jest dzień śmierci”
• Syr 40, 6: „jest przerażony widzeniem swego serca”
• Syr 40, 20: „Wino i muzyka rozweselają serce, ale wyżej od tych obu rzeczy [stoi] umiłowanie mądrości.”
• Syr 42, 18: „On zbadał przepaści i serca ludzkie i wszystkie ich knowania poznał,”
• Syr 43, 18: „Piękność jego bieli zadziwia oko, a takim opadem zachwyca się serce.”
• Syr 45,26: „Niech Pan da mądrość waszym sercom, abyście sądzili lud Jego w sprawiedliwości, żeby nie zginęły ich dobra, a sława ich [przetrwała] na pokolenia.”
• Syr 46, 11: „I sędziowie - każdy według swego imienia - których serce nie było niewierne”
• Syr 47, 8: „słowami uwielbienia z całego serca swego śpiewał hymny i umiłował Tego, który go stworzył.”
• Syr 49, 3: „Kierował prosto do Pana swe serce, a w czasie bezprawia umocnił pobożność.”
• Syr 50, 23: „Niech nam da radość serca, niech nastanie za dni naszych pokój”
• Syr 50, 27: „ja Jezus, syn Syracha, syna Eleazara, jerozolimczyk, który mądrość serca mego wylałem jak obfity deszcz.”
• Syr 50, 28: „Szczęśliwy, kto będzie zajmował się tymi rzeczami, a kto włoży je do serca swego, stanie się mądrym,”
• Syr 51, 15: „Z powodu [jej] kwiatów, jakby dojrzewającego winogrona, serce me w niej się rozradowało.”

więcej rozważań »